Boek over Sint Elisabethsvloeden

Posted by Wessel Zweers on augustus 3, 2007 · Leave a Comment

Niet het water maar het gebrek aan water lijkt een belangrijke rol te spelen bij het ontstaan van de Biesbosch. Tot dat nieuwe inzicht komt Johan Hendriks, de vroegere stadsarcheoloog van Dordrecht, in Verdronken dorpen boven water, het jongste boek over de Sint Elisabethsvloeden van 1421 en 1424. Het is uitgegeven door de vereniging Oud-Dordrecht.
Eeuwenlang werd algemeen aangenomen dat een combinatie van hevige stormen, regen, opgezweept water, springvloed en zwakke dijken de oorzaak waren van de dijkdoorbraken in de vijftiende eeuw. Hendriks sluit echter niet uit dat de dijken rond de Groote Waard door de zeer droge zomer waren uitgedroogd, waardoor ze in november instabiel waren geworden – net als bij Wilnis waar hartje zomer 2003 de veendijk het ineens begaf.
Dergelijke dijken lagen destijds ook rond de Groote of Zuidhollandse Waard, die zich uitstrekte van halverwege de Hoeksche Waard tot een flink stuk in het noorden van Noord-Brabant. De definitieve dijkdoorbraak wordt altijd gedateerd op november 1421. Van maart tot begin november van dat jaar was het zo warm dat het zomerkoren verdroogde, zo blijkt uit onderzoek van weerhistoricus Jan Buisman.
“Het zou wel eens kunnen zijn dat weer en klimaat een grotere rol van betekenis hebben gespeeld dan menigeen voor ogen heeft”, concludeert Hendriks.
De ramp, die vooral de omgeving van Dordrecht trof, wordt al sinds eeuwen in allerlei toonaarden beschreven. Een weerslag ervan staat in het boek. Sommige historici hielden het er zelfs op dat dat honderdduizend mensen door de golven werden verzwolgen en dat er liefst 72 dorpen in de Groote Waard van de kaart werden geveegd door de stormvloed.
De stad Dordrecht – toen alleen het gebied van de huidige binnenstad – bleef weliswaar gespaard, maar de gevolgen waren groot. De stad moest een vluchtelingenstroom verwerken, het ondergelopen achterland was weg als leverancier en afzetgebied en de stad kon eeuwenlang niet uitbreiden.
Bovendien konden schepen de Dordste tol letterlijk omzeilen doordat er een binnenzee was ontstaan. “De Dordtse Gouden Eeuw, die kort voor 1300 was ontstaan, was in een klap voorbij. Het is dus niet zo verwonderlijk dat de Sint Elisabethsvloed wel de belangrijkste gebeurtenis uit de geschiedenis wordt genoemd”, stelt medewerker Jan Alleblas van Stadsarchief/DiEP.
Tegenwoordig wordt aangenomen dat het aantal slachtoffers veel minder groot was dan honderdduizend en ook dat zeker geen 72 dorpen in de golven zijn verdwenen. Dat in of rond 1421 een aantal nederzettingen van de kaart is verdwenen staat vast. Probleem is dat er geen enkele landkaart uit die tijd bestaat waar ze opstonden. Er zijn alleen latere reconstructies, maar die zijn onbetrouwbaar. Plaatsen als Craijenstein, Etrudenkerke en Houweningen zijn voorbeelden van nederzettingen die zeker hebben bestaan.
Recente opgravingen op het Combibadterrein en bij de Overkampweg brachten resten van een kerk en een begraafplaats aan het licht van een dorp, dat Wolbrandskerke moet zijn geweest.
Daar heeft de jongste generatie archeologen ook goed geconserveerde schedels gevonden, waarvan ze hopen dat er een gezichtsreconstructie mee kan worden gemaakt. “Het verleden van Dordrecht zal hiermee een gezicht kunnen krijgen.”
[Algemeen Dagblad]

bewaar / print / e-mail / deel met anderen